نسبت به ابان ، سخن ابن غضائرى است ، و ابن غضائرى و رجالش معلوم الحال هستند . 2 . علّامهء صفائى خوانسارى مىگويد : شيخ طوسى فقط در اصحاب امام باقر عليه السّلام ابان را تضعيف كرده و در دو مورد ديگر كلمهء « ضعيف » را نياورده است . علت اين مسأله معلوم نيست ، و شايد سخنان مخالفين منشأ گفتهء شيخ طوسى باشد ، در حالى كه تضعيف مخالفين بايد مدح حساب شود . 3 . علامهء موحد ابطحى مىگويد : شايد كلمهء « تابعى ضعيف » در كلام شيخ طوسى اشتباه از « تابعى صغير » باشد ، چنان كه در كتب عامه آمده كه ابان از بزرگان تابعين نيست ، و حتى در ميزان الاعتدال آمده كه ابان « تابعى صغير » است . اكنون به سخنان متأخرين توجّه مىكنيم كه متوجّه ريشهء مسأله شدهاند و شخصيت واقعى ابان را تبيين كردهاند « 8 » : 1 . شيخ استرآبادى مىگويد : اصل تضعيف ابان از طرف مخالفين بوده و بخاطر تشيّع اوست . 2 . علامه مير حامد حسين مىگويد : « ابان بن ابى عياش نزد خود عامّه هم از بزرگان علماى مورد احترام و از موثّقين بشمار مىآمده ، ولى بعد او را تضعيف كردهاند و نسبت مفترى و كذّاب به او دادهاند » . سپس چند جمله از سخنان قبيح علماى عامه را ذكر كرده و بعد از آن مطلبى گفته كه خلاصهاش اين است : « بنا بر اين علماى عامه و همين كسانى كه سخنان ناروا را در بارهء ابان گفتهاند در حالى كه عمرى احاديث او را نقل مىكردهاند ، مستحق همان سخنان ناروايى هستند كه خودشان به روايت‌كنندگان از ابان نسبت دادهاند » . 3 . علامه سيّد محسن امين مىگويد : دليل بر شيعه بودن ابان سخن احمد بن حنبل است كه مىگويد : « ابان گرايش خاصى داشت » كه منظور او همان تشيّع است . شعبة بن حجاج رئيس بدگويان در بارهء ابان ، كسى است كه ضديت او با تشيّع

--> ( 8 ) منهج المقال : ص 15 . استقصاء الافحام : ج 1 ص 563 ، 564 ، 566 . اعيان الشيعة : ج 5 ص 50 . تهذيب المقال : ج 1 ص 182 و 183 . الجامع في الرجال : ج 1 ص 11 . كشف الاستار : ج 2 ص 123 . رسالة في كيفية استنباط الاحكام ( نسخهء خطى ) .